Ana Sayfa › Türkçe › Sözcükte Anlam
Sözcükte Anlam
Sözcükte anlam, KPSS Türkçe'nin temel taşıdır; hem doğrudan soru gelir hem de paragraf sorularının altyapısını oluşturur. Bu konuda üç ana başlık vardır: anlam çeşitleri, sözcükler arası anlam ilişkileri ve söz öbekleri (deyim-atasözü).
1. Anlam Çeşitleri
| Tür | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Gerçek (temel) anlam | Sözcüğün akla gelen ilk, sözlükteki anlamı | "Kapıyı açtı." (kapama karşıtı) |
| Yan anlam | Temel anlama bağlı, benzerlikten doğan yeni anlam | "Masanın gözü" (çekmece) |
| Mecaz anlam | Gerçek anlamdan tamamen uzaklaşan anlam | "Yanık bir sesi vardı." (dokunaklı) |
| Terim anlam | Bilim, sanat, spor dalına özgü anlam | "Üçgenin açısı" (matematik terimi) |
Sınav Notu: Soru kökünde "hangisinde mecaz anlamda
kullanılmıştır?" ifadesini görürsen, sözcüğü cümleden çıkarıp gerçek anlamıyla düşün;
cümleye gerçek anlam oturmuyorsa mecazdır.
2. Sözcükler Arası Anlam İlişkileri
- Eş anlamlı (anlamdaş): Yazılışı farklı, anlamı aynı: cevap–yanıt, kalp–yürek, misafir–konuk.
- Zıt (karşıt) anlamlı: Anlamca birbirinin karşıtı: uzak–yakın, cömert–cimri. Dikkat: Bir sözcüğün olumsuzu, zıttı değildir ("gelmek"in zıttı "gitmek"tir, "gelmemek" değil).
- Eş sesli (sesteş): Yazılışı aynı, anlamı farklı: "gül" (çiçek / gülmek), "yüz" (sayı / çehre / yüzmek).
- Somut – soyut: Beş duyuyla algılananlar somut (ses, koku, masa); algılanamayanlar soyuttur (özlem, sevgi, korku).
- Nicel – nitel: Sayılabilen, ölçülebilen özellik nicel ("yüksek bina"); ölçülemeyen özellik niteldir ("güzel bina").
3. Deyimler ve Atasözleri
- Deyim: En az iki sözcükten oluşan, çoğunlukla mecazlı kalıplaşmış söz öbeği: "etekleri zil çalmak" (çok sevinmek), "göz boyamak" (aldatmak). Deyimler yargı bildirmez, cümle değildir.
- Atasözü: Yargı bildiren, ders veren kalıplaşmış cümleler: "Damlaya damlaya göl olur." Atasözünün sözcükleri değiştirilemez.
Örnek Soru: "Ağır" sözcüğü hangisinde "kırıcı" anlamındadır?
"Ağır bir çanta taşıyordu." / "Ona çok ağır sözler söyledi." / "Ağır adımlarla yürüyordu."
Çözüm: "Ağır söz" = kırıcı, incitici söz → mecaz anlam. İkinci cümle doğrudur.
"Ağır bir çanta taşıyordu." / "Ona çok ağır sözler söyledi." / "Ağır adımlarla yürüyordu."
Çözüm: "Ağır söz" = kırıcı, incitici söz → mecaz anlam. İkinci cümle doğrudur.
Sık Yapılan Hata: "Eli açık" (cömert) gibi deyimleri
zıt anlam sorularında karşıt sanmak. Deyimin bütününün anlamına bak, sözcüklerine değil.
🎯 Şimdi pekiştir: Bu konuyu kpssnetim.com'daki Türkçe denemeleriyle test edebilir, puan hesaplama aracıyla netini takip edebilirsin.