LGS Fen – Fizik Konuları

Fizik konularında basınç, kaldırma kuvveti, sürtünme ve elektrik devreleri gibi temel kavramlar işlenir. LGS'de bu konular günlük yaşam örnekleriyle sorulur.

Basınç

Basınç, birim alana etki eden dik kuvvettir: basınç = kuvvet ÷ alan. Kuvvet aynıyken alan küçüldükçe basınç artar; bu nedenle keskin uçlu araçlar daha kolay batar.

Kaldırma Kuvveti

Sıvıya bırakılan cisme yukarı yönde bir kuvvet etki eder. Cisim, taşırdığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvvetine maruz kalır.

Sürtünme

Sürtünme kuvveti, yüzeyler birbirine değerken harekete karşı koyan kuvvettir. Yüzeyler pürüzlü oldukça sürtünme artar.

Kuvvet ve hareket

Bir cismin hareket durumunu değiştirmek için ona kuvvet uygulamak gerekir. Kuvvet arttıkça ivme artar; kütle arttıkça aynı kuvvetle elde edilen ivme azalır. LGS'de bu ilişki çoğunlukla günlük yaşam örnekleriyle sorulur: araba frenlendiğinde yolcuların öne doğru savrulması gibi.

Elektrik devreleri

Seri bağlı devrede bütün elemanlardan aynı akım geçer. Paralel bağlı devrede ise her koldaki akım ayrı ayrı değişebilir; kollardan birinin koparılması diğer kollardaki lambayı çoğunlukla söndürmez. Devre sorularında önce bağlantı türünü belirleyin, sonra akım ve gerilim yorumuna geçin.

Ses ve ışık

Ses katı, sıvı ve gazlarda yayılabilen mekanik bir dalgadır; boşlukta yayılamaz. Işık ise boşlukta da yayılır. Yansıma kanununa göre gelme açısı yansıma açısına eşittir. Bu kural, ayna sorularında en sık kullanılan bilgidir.

Sık yapılan hatalar

• Basınç ile kuvveti karıştırmak: basınç için alan da hesaba katılır.
• Sürtünme kuvvetinin yönünü hareketin tersi yerine hareket yönünde düşünmek.
• Paralel devrede tüm kollarda akımın eşit olduğunu varsaymak.

Soru çözerken dikkat edilecekler

Fen sorularında grafik ve tablo yorumu sık görülür. Önce eksenlerde hangi büyüklüğün yer aldığını okuyun, sonra birimleri kontrol edin. Birim dönüşümünü atlamak, doğru fikre sahip olsanız bile yanlış şık seçmenize neden olabilir.

Konuyu nasıl tekrar etmeli?

Her ünite için bir kavram listesi çıkarın, ardından her kavramı kendi cümlenizle bir kez açıklayın. Son olarak o üniteye ait soruları çözün ve yanlış cevapların nedenini not edin. Bu üç adım, fizik konularında formülleri ezberlemekten daha kalıcı bir öğrenme sağlar.

Enerji ve iş

Bir kuvvetin cisim üzerinde yol alacak biçimde yaptığı etkiye iş denir. İş, kuvvet ile kuvvet doğrultusunda alınan yolun çarpımına eşittir. Enerji ise bir cismin iş yapabilme yeteneğidir. Enerji bir biçimden başka bir biçime dönüşebilir ama yok olmaz; buna enerjinin korunumu ilkesi denir.

Günlük hayattan örnek vermek gerekirse, yüksekteki bir cismin potansiyel enerjisi düşerken hareket enerjisine dönüşür. Sarkaçta da enerji sürekli olarak bu iki biçim arasında gidip gelir. LGS'de bu tür sorular, enerji dönüşümünü hangi cihazın yaptığını bulmaya dayanır.

Isı ve sıcaklık

Sıcaklık, bir maddedeki taneciklerin ortalama hareket enerjisinin ölçüsüdür. Isı ise sıcaklık farkından dolayı enerjinin sıcak cisimden soğuk cisme geçişidir. Bu iki kavram günlük dilde karıştırılır; sınavda ise sıcaklık derece ile, ısı joule ile ifade edilir.

Isıl denge kurulduğunda iki cismin sıcaklığı eşitlenir. Soğuk bir içeceğe buz atıldığında buzun erimesi için gereken ısı, içecekten alınır. Bu nedenle içecek ısınmaz, aksine biraz soğur.

Elektrikte direnç ve Ohm kanunu

Bir iletkenin uçları arasındaki gerilim (V), içinden geçen akım (I) ile direncin (R) çarpımına eşittir: V = I × R. Direnç arttığında, gerilim sabitken akım azalır. Bu ilişki devre sorularında en sık kullanılan formüllerden biridir.

Lamba parlaklığı sorularında da bu kural işe yarar. Devreye eklenen ek direnç akımı düşürür ve lamba daha az ışık verir. Soruyu çözerken önce devredeki direnç değişimini belirleyin, ardından akımın yönünü yorumlayın.

Mercekler ve ayna

Yakınsak (dış bükey) mercek ışınları bir noktada toplar; ıraksak (iç bükey) mercek ışınları dağıtır. Düz aynada görüntü cismin boyutunda, sanaldır ve ayna arkasında oluşur. Bu farklar, gözlük sorularında ve görüntü türü sorularında karşınıza çıkar.

Fizik sorularında hızlı kontrol listesi

• Soruda verilen büyüklüğün adını ve birimini yazın.
• İstenen büyüklüğü tek cümleyle belirtin.
• Formülü yazmadan önce birim dönüşümü gerekip gerekmediğine bakın.
• Cevabın mantıklı olup olmadığını, yani büyüklük sırasının beklentinizle uyumlu olup olmadığını kontrol edin.