Ana Sayfa › Türkçe › Anlatım Bozukluğu
Anlatım Bozukluğu
Anlatım bozukluğu soruları iki grupta toplanır: anlama dayalı ve yapıya dayalı bozukluklar. Her tipin tanıdık bir "kokusu" vardır; örneklerle öğrenilir.
A. Anlama Dayalı Bozukluklar
1. Gereksiz Sözcük Kullanımı
Aynı anlamı veren iki ifade bir arada kullanılamaz:
- "Karşılıklı olarak birbirleriyle anlaştılar." ✗ (biri atılmalı)
- "Yaklaşık 100 kadar kişi vardı." ✗ ("yaklaşık" ve "kadar" aynı işlev)
- "Geri iade etti." ✗ (iade zaten geri verme demektir)
2. Anlamca Çelişen Sözcükler
"Kesinlikle yarın gelebilir." ✗ — "kesinlikle" (kesinlik) ile "-ebilir" (olasılık) çelişir.
3. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanımı
"Fiyatlar çok pahalı." ✗ → Mal pahalı, fiyat yüksek olur. "Saçlarını traş oldu." benzeri yanlış eşleşmelere dikkat.
4. Mantık Hatası
"Bırakın okumayı, kitabın kapağını bile açmadı." sıralamasında küçükten büyüğe mantık aranır: "Bırakın kapağını açmayı, kitabı okumadı bile." düzeltmesi gerekir.
B. Yapıya Dayalı Bozukluklar
1. Özne-Yüklem Uyumsuzluğu
- "Herkes geldi ve görüşlerini bildirdiler." ✗ → "bildirdi" (herkes tekildir)
- Olumlu-olumsuz uyumsuzluğu: "Kimse gelmedi, toplantıyı izledi." ✗ → ikinci cümleye özne gerekir: "...herkes toplantıyı ekrandan izledi."
2. Ortak Öge Yanlışı
İki yükleme bağlanan ortak öge, her ikisine de uymalıdır: "Arkadaşına güveniyor, her konuda destek alıyordu." ✗ → "Arkadaşına güveniyor, ondan her konuda destek alıyordu." (güvenmek "ona", destek almak "ondan" ister)
3. Tamlama Yanlışları
"El ve yüzünü yıkadı." ✗ → "Elini ve yüzünü yıkadı." (ek yalnızca ikinci sözcüğe gelmiş, ilki açıkta kalmıştır)
4. Ek Eksikliği / Fazlalığı
"Kitabın sayfalarını hızla çevirdiler, okudu." gibi cümlelerde ek uyumunu denetle.
Çözüm Stratejisi
- Cümleyi sesli okur gibi zihninde canlandır; kulağı tırmalayan yer genellikle bozukluktur.
- "Aynı anlamda iki sözcük var mı?" diye tara (en sık çıkan tip budur).
- Yüklemi bul, öznesiyle uyumunu kontrol et.
- İki yüklem varsa ortak ögeleri her ikisiyle tek tek dene.