Ana Sayfa › Coğrafya › Yer Şekilleri ve Su Varlığı
Türkiye'nin Yer Şekilleri ve Su Varlığı
Bu konunun sınav dili "en'ler" (en uzun, en büyük, en yüksek) ve oluşum-örnek eşleştirmeleridir.
1. Dağlar
- Kıvrım dağları (orojenez): Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar — Alp-Himalaya kuşağının parçası.
- Volkanik dağlar: Ağrı (5137 m — en yüksek), Erciyes, Hasandağı, Nemrut, Süphan, Tendürek. Çoğu Doğu Anadolu'da ve İç Anadolu'nun doğusundadır.
- Türkiye'nin deprem kuşağında olmasının nedeni: genç oluşumlu (III. jeolojik zaman sonrası) ve kırık (fay) hatlarının yaygın olması.
2. Ova ve Platolar
- Plato: Akarsularla derin yarılmış yüksek düzlük. En geniş platolar İç Anadolu'dadır (Obruk, Cihanbeyli, Haymana).
- Delta ovaları: Akarsuyun denize döküldüğü yerde alüvyon birikmesi — Çukurova (Seyhan-Ceyhan), Bafra (Kızılırmak), Çarşamba (Yeşilırmak).
3. Akarsular
| Bilgi | Cevap |
|---|---|
| Tamamı Türkiye'de en uzun akarsu | Kızılırmak |
| Hidroelektrik potansiyeli en yüksek akarsular | Fırat ve Dicle (Keban, Karakaya, Atatürk barajları) |
| Kapalı havza örnekleri | Van Gölü, Tuz Gölü havzaları (sular denize ulaşamaz) |
| Rejimi en düzenli akarsular | Karadeniz akarsuları (her mevsim yağış) |
Türkiye akarsularının ortak özellikleri: boyları kısa, eğimleri fazla (hidroelektrik uygun), ulaşıma elverişsiz, rejimleri genelde düzensizdir.
4. Göller
- En büyük göl: Van Gölü (sodalı, tektonik-volkanik set); ikinci: Tuz Gölü (tuz oranı çok yüksek, sığ).
- Tektonik göller: Tuz, Beyşehir, Eğirdir, İznik, Sapanca.
- Karstik göller: Salda, Kestel — kireç taşının çözünmesiyle.
- Baraj gölleri (yapay): Atatürk, Keban, Hirfanlı.
5. Karstik Şekiller
Kireç taşının (kalker) suyla çözünmesiyle oluşur; en yaygın Akdeniz Bölgesi'nde (Toroslar) görülür: mağara, dolin, obruk, polye, traverten (Pamukkale).
Sınav Notu: "Çözünebilen kayaç + mağara/obruk" gördüğünde
karstik; "alüvyon + akarsu ağzı" gördüğünde delta; "5137" sayısını gördüğünde Ağrı Dağı işaretlenir.
En'ler tablosunu deftere ayrıca çıkar.
Örnek Soru: Pamukkale travertenlerinin oluşumu hangi süreçle
ilgilidir?
Çözüm: Kalsiyum karbonatlı suların çökelmesi — karstik birikim şekli. (Peribacaları ise volkanik tüf aşınmasıdır; ikisini karıştırma!)
Çözüm: Kalsiyum karbonatlı suların çökelmesi — karstik birikim şekli. (Peribacaları ise volkanik tüf aşınmasıdır; ikisini karıştırma!)
🎯 Şimdi pekiştir: Bu konuyu kpssnetim.com'daki Coğrafya denemeleriyle test edebilir, puan hesaplama aracıyla netini takip edebilirsin.